در نشست پنجم از همایش ملی چالشهای آموزش عالی در برنامه هفتم توسعه به موضوع نوآوری در آموزش و پژوهش پرداخته شد. دکتر غلامرضا شمس عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید بهشتی و دبیر نشست پس از معرفی اعضای محترم نشست به برخی از فرصتهای برنامه هفتم توسعه در کنار مسائل مطرح شده اشاره کردند. به طور مثال در این برنامه ضمانت اجرایی بهتر و شاخصهای کمی بیشتری نسبت به برنامههای قبل ارائه شده است. موضوع بعدی که به آن پرداختند این بود که در مقام اجرا باید توجه داشت که برای عملی شدن برنامه به نقل از دکتر پیمان صالحی سالانه به ۱.۵ میلیارد دلار نیاز است. این در حالی است که بودجه وزارتخانهها محدود است. در پایان دکتر شمس پیشنهاد کردند که به صورت مستمر اجرای برنامه هفتم به منظور پاسخگوتر کردن مدیران و مسئولان پایش شود.
در ادامه، دکتر محمود ابوالقاسمی عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید بهشتی مطالب خود را با اشاره به نوآوریهای حوزه آموزش عالی آغاز کردند. یکی از این موارد وجود رشتههای ترکیبی است که بنابر نیاز کشور یا جامعه راهاندازی میشوند. در کشور ما این موضوع با محدودیت مواجه است. مورد بعد استفاده از بلاک چین در پژوهش است که به ثبت ایمن و شفافیت دادههای پژوهش و کاهش سرقت علمی کمک میکند. سایر موارد فناوریهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، استفاده از کلاندادهها، پژوهشهای فرادانشگاهی یا تحقیقات شهروندی (این دسته از پژوهشها فراتر از مرزهای دانشگاهی و با مشارکت نهادهای غیرآکادمیک برای حل مسائل واقعی انجام میشوند)، پژوهشهای منبع باز و انتشار آزاد آنها که به تبادل سریع و آزاد اطلاعات علمی کمک میکند، پژوهشهای کاربردی و مأموریتگرا، شبکهسازی و همکاریهای علمی بینالمللی، پایش مستمر و چابک (به طور مثال تعطیل کردن دورههای غیرضروری در بعضی از دانشگاهها).
دکتر مریم حسینی لرگانی عضو هیئت علمی گروه نوآوریهای آموزشی و درسی، مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی در مقدمه مباحث خود به این موضوع اشاره کردند که برنامههای درسی در ایران، در ایدهآلترین حالت به صورت نیمه متمرکز هستند و زمانی که متمرکز باشند نمیتوان چندان انتظاری از نوآوری و تحول داشت. دکتر حسینی در ادامه به نقش نوآوریهایی که هوش مصنوعی در آموزش عالی دارند اشاره کرد. از جمله حوزههای آموزش عالی که هوش مصنوعی بر آن اثرگذار است، برنامه درسی دانشگاهی است. ایشان گامهای مختلف طراحی برنامه درسی را در پنج محور شامل: بررسی نیازها، طراحی، تدوین، اجرا و ارزشیابی است معرفی کردند که هوش مصنوعی در آنها ورود پیدا کرده است. دکتر حسینی اشاره کردند که سیستمهای هوش مصنوعی به طور مداوم دادهها را در مورد عملکرد و مشارکت یادگیرندگان جمعآوری و تجزیه و تحلیل میکنند و به نوعی میتوانند یادگیری مشارکتی و تعامل بین یادگیرنده و یاددهنده که دغدغه همه استادان است را تسهیل کنند. همچنین، امکان دریافت بازخورد در مورد اثربخشی روشها و مواد آموزشی وجود دارد به این ترتیب، هوش مصنوعی باعث بهبود مستمر در طراحی برنامه درسی میشود. همچنین در ارتباط با تشخیص تفاوتهای فردی یادگیرندگان، هوش مصنوعی میتواند هدایتگر باشد. ایشان همچنین، برخی از سیستمهای هوش مصنوعی در این زمینهها را معرفی کردند. هوش مصنوعی، شخصیسازی کردن برنامه درسی را نیز بهبود میبخشد. علاوه براین، در ارتباط با بازار کار آینده و اینکه در آینده برای کدام مهارت تقاضا وجود دارد، هوش مصنوعی کمک کننده خواهد بود.
به طور کلی دکتر حسینی به این موضوع اشاره داشتند که فناوریهای جدید بویژه سیستمهای مبتنی بر هوش مصنوعی با تحلیل دادههای فردی دانشجویان مانند سبکهای یادگیری، نقاط قوت و ضعف و پیشرفت تحصیلی، میتوانند محتوای درسی و منابع را متناسب با نیاز هر یادگیرنده معرفی کنند.
سپس در ادامه، دکتر مرتضی طاهری، عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی سخنرانی خود را مطرح نمودند. همچنین دکتر محمد خادمی کلهلو رئیس پژوهشکده مطالعات فناوری ابتدا به این موضوع اشاره کردند که در برنامههای مختلف توسعه به ویژه در برنامه هفتم مخاطب، محقق، دانشجو، استاد، بر سیاستگذار پیشی میگیرد و سیاستگذار پسینی عمل میکند.
دکتر خادمی اشاره کردند که متأسفانه همه دانشجوها، دانشگاهها، اعضای هیئت علمی دانشگاه، با یک متر و عینک در نظر گرفته میشوند. آییننامهها را نیز با یک لنز مدیریت میکنیم. در ادامه ایشان به سه برهه زمانی با عنوان رنسانس اشاره کردند. از رنسانس اول، دهه دوم تا پنجم هجری با عنوان رسانس اسلامی یاد میشود. به این معنا که در قلمرو تمدن یا کشورهای اسلامی، گذار از علم انتزاعی به علم نافع اتفاق افتاد. در رنسانس دوم همراه کردن ضلع علم و عمل مورد توجه قرار گرفت و در رنسانس سوم که در آستانه آن قرار گرفتهایم، یکی از نمودها و شواهد کارآمدی است. همچنین، ایشان در ادامه به محدودیت پیشبینی برنامه ششم نسبت به تحولات فناورانه اشاره کردند.
.
.
.
.
