قطب آموزش عالی و توسعه دانشگاه شهید بهشتی روز سه شنبه، ۲۹ خردادماه ۱۴۰۳، میزبان دومین نشست از سلسله نشستهای پداگوژی دانشگاهی در دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی بود. این نشست با عنوان« نحوه آمادگی برای اولین جلسه کلاس درس» با حضور دکتر محمد یمنی استاد گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد و موضوعات عمیق و چالشبرانگیز در حوزه تدریس، مدیریت کلاس و نقشهای متنوع اساتید در دانشگاهها مورد بررسی قرار گرفت. شایان ذکر است که اعضای هیأت علمی حاضر در این نشست از دانشکدهها و گروههای آموزشی و پژوهشی مختلف دانشگاه شهید بهشتی، شامل دانشکده علوم ریاضی (گروه آمار)، دانشکده علوم شیمی و نفت (گروه شیمیفیزیک)، دانشکده علوم و فناوری زیستی، (گروه زیستشناسی سلولی – مولکولی)، دانشکده معماری و شهرسازی (گروه معماری)، دانشکده مدیریت و حسابداری (گروه مدیریت بازرگانی)، دانشکده معماری و شهرسازی (گروه ساختمان)، دانشکده علوم ورزشی و تندرستی (گروه علوم زیستی و ورزش)، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی (گروه علوم تربیتی)، دانشکده علوم ورزشی و تندرستی (گروه علوم رفتاری، شناختی و فناوری ورزشی) و دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران (گروه علوم تربیتی) بودند.
در ابتدای نشست، دکتر یمنی به مفهوم پداگوژی دانشگاهی و اهمیت آن در فرآیند آموزشی پرداختند و بیان کردند که این واژه از کلمه یونانی «پدیا» به معنای کودک و «گوژی» به معنای دانش نشأت گرفته است. در ابتدا، پداگوژی به آموزش کودکان مربوط میشد، اما در بیش از چهار دهه گذشته، این مفهوم به حوزههای دانشگاهی وارد شده و امروز بهطور جدی در مباحث آموزشی مطرح میشود. تغییر نگرش به پداگوژی دانشگاهی عمدتاً ناشی از تحول نقش معلم در طول زندگی انسان است. پداگوژی دانشگاهی بر این باور است که معلم نه تنها در یک دوره خاص از زندگی دانشجو، بلکه در طول دورانهای مختلف زندگی انسان، نقش تربیتی ایفا میکند. این رویکرد تأکید دارد بر این که هر فردی در هر سنی و در هر حرفهای، بخشی از کودکی خود را همراه دارد و نمیتوان این بعد از شخصیت انسان را از او جدا کرد. مواجهه آگاهانه با این بخش از وجود، انسان را قادر میسازد تا روابط خود را بهطور سالم و آگاهانه برقرار کرده و موانع ناخودآگاه را در ارتباطات حل نماید.
دکتر یمنی در ادامه افزودند هنری که معلمان در برخورد با دانشجویان بهکار میگیرند، امری ضروری است. در واقع، پداگوژی دانشگاهی نیازمند توجه به ابعاد احساسی، اجتماعی و فرهنگی دانشجویان است. معلمان باید قادر باشند درک عمیقی از دانشجویان و شرایط زندگی آنها داشته باشند و بهعنوان افرادی با تاریخچه و پیشینه خاص به آنها نگاه کنند. متأسفانه، امروزه در بسیاری از دانشگاهها مشاهده میشود که دانشجویان، بهویژه در مقاطع بالاتر، علاقه و شوق لازم برای یادگیری را ندارند. این مسئله ممکن است ناشی از عدم درک صحیح از پیچیدگیها و ابعاد مختلف زندگی دانشجویی باشد. بسیاری از معلمان و مدیران دانشگاهی ممکن است بهطور کامل از این نکات آگاه نباشند و در نتیجه مشکلاتی در ارتباط با دانشجویان ایجاد شود.
در ادامه، دکتر یمنی تأکید کردند که معلمان دانشگاهی باید علاوه بر توجه به قوانین و آییننامههای ارتقا و ارزیابی، زمان و انرژی خود را صرف ایجاد روابط انسانی و آموزشی مؤثر با دانشجویان کنند. این روابط باعث میشود تا یادگیری عمیقتر و مؤثرتر باشد. فلسفه کار دانشگاهی باید بر اساس ایجاد فرصتهای یادگیری و توسعه فردی برای دانشجویان و کارکنان دانشگاه باشد، و این هدف با بهکارگیری تجارب و دانشهای جمعی تحقق خواهد یافت.
دکتر یمنی با اشاره به سخنان استاد فروزانفر در سال ۱۳۲۲ بیان کردند: «در دانشگاه نباید اجازه دهیم که فن بر ذوق غلبه کند. اگر فن بر ذوق غلبه کند، دیگر دانشجو فرهیخته نخواهد شد.». این جمله تأکید دارد بر اینکه ذوق و شوق دانشجو باید در اولویت قرار گیرد، زیرا اگر این عنصر در دانشجو وجود داشته باشد، باقی فرآیند یادگیری بهطور طبیعی پیش خواهد رفت.
درادامهی این نشست، بحثهای سازنده و مثبتی پیرامون نقش حیاتی اعتماد و ارتباط مؤثر میان استاد و دانشجو مطرح شد. اساتید با بیان تجربیات خود از کلاسهای درس، تأکید کردند که اعتماد، کلید موفقیت در تعاملات آموزشی است و ایجاد حس ارزشمندی در دانشجویان، بهویژه در جلسات ابتدایی، میتواند تأثیر چشمگیری بر ارتقای کیفیت یادگیری داشته باشد. برخی از اساتید با تجربه، به یادآوری تأثیر رفتار و حضور استاد در جلسات اولیه کلاس اشاره کردند و تأکید داشتند که این امر میتواند نقطه آغازین برای برقراری ارتباطی مثبت و مؤثر باشد که تا پایان دوره با دانشجویان همراه خواهد بود.
یکی دیگر از مباحث مطرح این نشست، بررسی چالشهای نوین در مدیریت ابزارهای دیجیتال در کلاسهای دانشگاهی بود. موضوعاتی همچون نقش و جایگاه تلفن همراه و دیگر ابزارهای دیجیتال در کلاس و نحوه مدیریت آنها، مباحثی بودند که هر یک از اساتید با ارائه تجربیات و دیدگاههای خود، به طرح آن پرداختند. از جمله پیشنهادات ارائهشده، تنظیم مقررات مشخص برای استفاده از این ابزارها بهمنظور ایجاد فضایی کارآمدتر بود.
همچنین، نقش مشاورهای و حمایتی اساتید، بهویژه برای دانشجویان جدیدالورود، در این نشست مورد تأکید قرار گرفت. اساتید حاضر به این نکته اشاره کردند که علاوه بر بُعد علمی، ایجاد فضایی که دانشجویان بتوانند با اعتماد و آسایش، مشکلات شخصی و اجتماعی خود را مطرح کنند، نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی و کاهش مسائل روحی آنها ایفا میکند. در همین راستا، برخی از اساتید پیشنهاد دادند که دانشگاهها میتوانند با بهرهگیری از ساختارهای رسمی مشاورهای، خدمات بهتری را در این حوزه ارائه دهند.
در ادامهی این نشست، اساتید حاضر با تاکید بر اهمیت انعطافپذیری در تدریس، بیان کردند که هر کلاس، با توجه به ویژگیهای منحصر به فرد دانشجویان، نیازمند رویکردی متفاوت است. آنها بر اهمیت سازگاری با محیط و جو کلاس تأکید کرده و خاطرنشان کردند که تفاوتهای فرهنگی و شخصیتی دانشجویان ایجاب میکند هر کلاس به شیوهای متفاوت مدیریت شود. همچنین، اهمیت آمادگی کامل برای کلاس و انعطافپذیری در تغییر روشهای تدریس مورد تأکید قرار گرفت. برخی اساتید معتقدند در آغاز ترم باید با اقتدار بیشتری کلاس را مدیریت کنند و به تدریج فضا را برای مشارکت دانشجویان فراهم کنند. داشتن قدرت عاطفی و شناختی نیز بهعنوان عاملی برای تأثیرگذاری بیشتر در کلاس مطرح شد.
در پایان، دکتر یمنی با جمعبندی مطالب ارائهشده، بر اهمیت اعتمادسازی و ایجاد ارتباط مثبت بین استاد و دانشجو تاکید کردند و نقش اساتید به عنوان مشاوران و راهبران علمی و عاطفی در کلاس را مورد توجه قرار دادند.
نشست با پخش صوتی از مرحوم استاد فروزانفر با این مضمون به پایان رسید:
«زنهار و صد زنهار، مثنوی نه از نوع شعرهای معمولی است؛ نغمهای الهی و آهنگی آسمانی است و سرودی روحانی که به زبان و در دست مردی فرشتهخو و خداصفت و عاشق بر تربیت بشر و پیشرفت انسانیت ساخته و پرداخته شده است. منظور گویندهی آن نه کسب جاه و مقام دنیوی و نه اظهار فضل بوده، بلکه سراپای وجودش از عشق به حقیقت و انسانیت مالامال بوده است.»
این متن بر نقش و مسئولیت معنوی اساتید در تربیت معنوی دانشجویان تأکید دارد و اهمیت این بعد را در پرورش آنان یادآور میشود. این نشست نشان داد که موفقیت در تدریس تنها به انتقال دانش محدود نمیشود، بلکه ایجاد فضایی حمایتی و پویا در کلاس، نقش بسیار مهمی در یادگیری مؤثر دانشجویان ایفا میکند.
با ما در ارتباط باشید
کانال قطب در تلگرام https://t.me/cehed_sbu
وب سایت قطب http://cehed.sbu.ac.ir
صفحه رسمی قطب در اینستاگرام https://instagram.com/cehed.sbu
پیشنهاد، انتقاد، همکاری
Cehed@sbu.ac.ir
